Appendicitis

Appendicitis is een ontsteking van de appendix, het dunne, vingervormige aanhangsel dat vastzit aan het begin van de dikke darm. In de volksmond wordt dit orgaan soms de “blindedarm” genoemd. Appendicitis kan op elke leeftijd voorkomen; ze komt vaker voor bij kinderen en jongvolwassenen, maar kan ook op hogere leeftijd ontstaan.

Het is bekend dat de appendix bepaalde taken heeft die met het afweersysteem samenhangen. Het operatief verwijderen van de appendix leidt echter niet tot een bekend belangrijk tekort in het afweersysteem of het spijsverteringsstelsel.

Appendicitis wordt in twee hoofdgroepen ingedeeld:

• Ongecompliceerde appendicitis: de appendix is ontstoken, maar er is geen perforatie, abces of uitgebreide infectie in de buik ontstaan.
• Gecompliceerde appendicitis: de appendix is geperforeerd, er heeft zich een abces rond de appendix gevormd of de ontsteking heeft zich in de buikholte verspreid.

Dit onderscheid is belangrijk om de behandeling en de duur van de antibiotica te bepalen. Actuele richtlijnen raden aan om bij patiënten met een vermoeden van appendicitis zonder uitstel een medische beoordeling uit te voeren [1,2].

Bij erger wordende buikpijn, een harde buik, aanhoudend braken, duidelijke zwakte, een gevoel van flauwvallen of hoge koorts moet u naar de dichtstbijzijnde spoedgevallendienst gaan.

Welke symptomen veroorzaakt appendicitis?

Het meest voorkomende symptoom van appendicitis is buikpijn. In het klassieke geval:

• Begint de pijn eerst rond de navel of in het midden van de buik.
• Verplaatst de pijn zich binnen enkele uren naar de rechteronderbuik.
• Kan de pijn toenemen bij wandelen, hoesten, schokken of plotse bewegingen.
• Kan de pijn na verloop van tijd constanter en heviger worden.

De pijn kan gepaard gaan met de volgende symptomen:

• Gebrek aan eetlust
• Misselijkheid en braken
• Lichte of hoge koorts
• Gevoeligheid en een opgezette buik
• Constipatie of diarree
• Moeite om winden te laten
• Bij sommige patiënten ongemak bij het plassen

Niet elke patiënt heeft alle symptomen. Omdat de plaats van de appendix in de buik van persoon tot persoon kan verschillen, kan ook de plaats van de pijn verschillen. Vooral bij kinderen, zwangere vrouwen en ouderen kunnen de symptomen milder, vager of ongebruikelijk verlopen.

Waarom ontstaat appendicitis?

De precieze oorzaak van appendicitis kan niet bij elke patiënt worden vastgesteld. Bij sommige patiënten kan de binnenkant van de appendix verstopt raken door:

• Een verhard stukje ontlasting (fecaliet of appendicoliet),
• Zwelling van het afweerweefsel,
• Minder vaak een parasiet, een vreemd voorwerp of een tumor. Na de verstopping kan de druk in de appendix stijgen, kunnen bacteriën zich vermenigvuldigen en kan er een ontsteking ontstaan.

Appendicitis is niet besmettelijk. Ze wordt meestal niet veroorzaakt door een bepaald voedingsmiddel of door een fout van de persoon, en er is geen bekende methode die haar met zekerheid voorkomt.

De diagnose appendicitis wordt niet gesteld op basis van één enkel symptoom of één bloedonderzoek. De arts beoordeelt de klachten van de patiënt, de bevindingen bij het onderzoek, het bloed- en urineonderzoek en zo nodig de resultaten van de beeldvorming samen [1,2].

Lichamelijk onderzoek en laboratoriumonderzoeken

Uw arts vraagt wanneer de pijn begonnen is, of ze van plaats veranderd is en welke symptomen ermee gepaard gaan. Bij het onderzoek van de buik worden de plaats van de gevoeligheid en een eventuele verharding van de buikspieren beoordeeld.

De onderzoeken die kunnen worden aangevraagd, zijn:

• Bloedbeeld en CRP: geven informatie over de ontsteking in het lichaam. Normale waarden sluiten appendicitis op zich echter niet met zekerheid uit.
• Urineonderzoek: helpt om andere oorzaken van vergelijkbare pijn te beoordelen, zoals een urineweginfectie of een niersteen.
• Zwangerschapstest: kan bij patiënten bij wie een zwangerschap mogelijk is, worden uitgevoerd om dringende aandoeningen zoals een buitenbaarmoederlijke zwangerschap te onderscheiden en om de beeldvormingsmethode te kiezen.

Klinische scoresystemen zoals AIR, Alvarado en de Adult Appendicitis Score kunnen helpen om de kans op appendicitis te bepalen. Deze scores vervangen echter niet het onderzoek door de arts en de nodige beeldvorming [1].

Welke beeldvormingsmethode wordt gebruikt?

• Echografie: omdat ze geen straling gebruikt, is ze vooral bij kinderen en zwangere vrouwen de methode van eerste keuze. De appendix is echter niet bij elke patiënt duidelijk zichtbaar met echografie.
• CT-scan: heeft bij volwassenen een zeer hoge diagnostische nauwkeurigheid wanneer de diagnose onzeker is. Bij geschikte patiënten kan de voorkeur worden gegeven aan een lagedosis-CT.
• Magnetische resonantie (MRI): kan vooral bij zwangere vrouwen of in situaties waarin straling moet worden vermeden, worden gebruikt.

Beeldvorming helpt niet alleen bij de diagnose appendicitis; ze kan ook aandoeningen aantonen die de behandelingsbeslissing veranderen, zoals een appendicoliet, een perforatie, een abces en een uitgebreide ontsteking.

De behandeling wordt gepland op basis van de vraag of de appendicitis ongecompliceerd of gecompliceerd is, de leeftijd van de patiënt, de algemene gezondheidstoestand en de beeldvormingsbevindingen.

Hoe wordt een appendicitisoperatie uitgevoerd?

De definitieve en gevestigde behandeling van appendicitis is de appendectomie, dat wil zeggen het operatief verwijderen van de appendix. Tegenwoordig is de laparoscopische appendectomie (kijkoperatie) bij geschikte patiënten de standaard chirurgische aanpak [1,2].

Bij een kijkoperatie wordt de appendix verwijderd met een camera en fijne chirurgische instrumenten via enkele kleine sneetjes in de buik. Deze methode gaat meestal gepaard met voordelen zoals:

• Kleinere sneetjes,
• Minder pijn na de operatie,
• Een korter verblijf in het ziekenhuis,
• Een snellere terugkeer naar het dagelijkse leven.

Als de appendix geperforeerd is, er een uitgebreide ontsteking in de buik is of de kijkoperatie niet veilig kan worden voortgezet, kan de voorkeur worden gegeven aan een open operatie. Het omzetten van een als kijkoperatie begonnen ingreep naar een open operatie om veiligheidsredenen is geen mislukking.

Bij patiënten met een ongecompliceerde appendicitis en een stabiele algemene toestand wordt het meestal als veilig beschouwd om de operatie binnen de eerste 24 uur na de diagnose uit te voeren. Bij een perforatie, een uitgebreide buikvliesontsteking of een verslechterde algemene toestand is echter een dringender ingrijpen nodig [1].

Worden vóór en na de operatie antibiotica gebruikt?

Vóór de operatie wordt meestal één dosis antibiotica via een infuus gegeven om het risico op infectie te verminderen.

Na een operatie voor een ongecompliceerde appendicitis hoeven de antibiotica bij de meeste patiënten niet te worden voortgezet. Bij een geperforeerde of gecompliceerde appendicitis wordt wel een antibioticabehandeling gegeven. Als de infectiebron in de buik met de operatie voldoende onder controle is gebracht, vermelden actuele richtlijnen dat bij de meeste patiënten een korte behandeling van ongeveer 2–3 dagen kan volstaan. De duur wordt afgestemd op de koorts van de patiënt, de bloedwaarden, de bevindingen tijdens de operatie en het klinische herstel [1].

Kan appendicitis alleen met antibiotica worden behandeld?

Bij sommige volwassen patiënten bij wie met beeldvorming een ongecompliceerde appendicitis is bevestigd, die in een goede algemene toestand zijn en zorgvuldig zijn geselecteerd, kan een antibioticabehandeling in plaats van een operatie worden overwogen. Deze aanpak is niet voor elke patiënt geschikt, en de voordelen van de behandeling en het risico op terugkeer moeten door patiënt en chirurg samen worden afgewogen [1–4].

Het voordeel van een antibioticabehandeling is de kans om in eerste instantie een operatie en verdoving te vermijden. Maar:

• Er is een kans dat de toestand tijdens de behandeling niet verbetert en een operatie nodig wordt.
• De appendicitis kan na maanden of jaren terugkeren.
• Herhaalde ziekenhuisbezoeken kunnen nodig zijn.
• De mogelijkheid van pathologisch onderzoek van een verwijderde appendix vervalt.

In langetermijnstudies bleek een belangrijk deel van de patiënten die met antibiotica werden behandeld later toch een appendectomie nodig te hebben. In de 10-jaarsresultaten van de APPAC-studie werd dit percentage op ongeveer 44% gesteld [3]. In de CODA-studie onderging ongeveer de helft van de patiënten die met antibiotica begonnen binnen 3–4 jaar een appendectomie [4].

Als er een verhard stukje ontlasting aanwezig is, een zogenaamde appendicoliet, is de kans groter dat de antibioticabehandeling mislukt en dat er complicaties ontstaan. Daarom wordt bij patiënten met een appendicoliet een operatie sterker overwogen [1,4].

Bij patiënten met een uitgebreide buikvliesontsteking, een perforatie, een ongecontroleerde infectie, een vermoeden van een tumor of een verslechterde algemene toestand is een behandeling met alleen antibiotica niet geschikt. Een antibioticabehandeling is geen methode die u thuis kunt starten zonder een arts te raadplegen.

Wat gebeurt er als er een abces of een plastron is ontstaan?

Het ontstaan van een afgegrensd abces of een ontstoken weefselmassa rond de appendix wordt een “appendiculair abces” of “plastron” genoemd. Bij patiënten met een stabiele algemene toestand zijn de mogelijkheden:

• Een antibioticabehandeling,
• Bij geschikte abcessen drainage onder geleide van beeldvorming,
• Een vroege laparoscopische operatie (kijkoperatie) in ervaren centra.

Welke methode wordt gekozen, hangt af van de grootte van het abces, de toestand van de patiënt en de ervaring van het centrum.

Niet elke patiënt die met antibiotica of drainage geneest, moet later automatisch worden geopereerd. Bij patiënten met terugkerende klachten of bij wie een tumor wordt vermoed, kan een geplande appendectomie echter nodig zijn. Vooral als bij volwassenen van 35 jaar en ouder een abces rond de appendix wordt vastgesteld, moeten een coloscopie, beeldvorming van de buik en de mogelijkheid van een uitgestelde appendectomie worden overwogen, met het oog op een eventuele onderliggende tumor van de appendix of de dikke darm [1].

Wordt de appendix naar de pathologie gestuurd?

De operatief verwijderde appendix wordt in een pathologisch laboratorium onderzocht. Dit onderzoek bevestigt de diagnose en maakt het mogelijk zeldzame tumoren van de appendix, neuro-endocriene tumoren of andere ontstekingsziekten op te sporen.

Na een ongecompliceerde laparoscopische appendectomie kunnen de meeste patiënten dezelfde dag of de volgende dag opstaan en meestal binnen 1–2 dagen naar huis. De verblijfsduur in het ziekenhuis hangt af van de toestand van de patiënt en de werkwijze van de zorginstelling.

Als de appendix geperforeerd is of er een abces of een uitgebreide infectie is ontstaan, kan het nodig zijn langer in het ziekenhuis te blijven en een antibioticabehandeling te krijgen.

Na het ontslag uit het ziekenhuis:

• Kunnen lichte wandelingen al vroeg worden gestart.
• Zijn enkele dagen pijn en gevoeligheid op de plaats van de sneetjes te verwachten.
• Kan de voeding, zolang er geen misselijkheid is, geleidelijk weer normaal worden.
• Is het hervatten van een zittend beroep voor de meeste patiënten binnen ongeveer 1–2 weken mogelijk.
• Moet het tijdstip om zwaar tillen en zware inspanning te hervatten door de arts worden bepaald, op basis van de operatiemethode en het herstel.

Als een van de volgende symptomen optreedt, moet u contact opnemen met het zorgteam:

• Stijgende of aanhoudende koorts
• Buikpijn die steeds erger wordt
• Aanhoudend braken of niet kunnen eten
• Duidelijke zwelling van de buik
• Geen winden of ontlasting kunnen laten
• Roodheid, zwelling, slecht ruikende afscheiding of bloeding op de plaats van de snede

1. Podda M, et al. Diagnosis and Treatment of Acute Appendicitis: 2025 Edition of the World Society of Emergency Surgery Jerusalem Guidelines. JAMA Surgery. 2026;161(3):283–295. doi:10.1001/jamasurg.2025.6218. Naar de publicatie
2. Kumar SS, et al. SAGES Guideline for the Diagnosis and Treatment of Appendicitis. Surgical Endoscopy. 2024;38:2974–2994. doi:10.1007/s00464-024-10813-y. Naar de richtlijn
3. Salminen P, et al. Ten-Year Follow-Up of Antibiotic Therapy Versus Appendectomy for Uncomplicated Acute Appendicitis: The APPAC Randomized Clinical Trial. 2026. PubMed-vermelding
4. CODA Collaborative. A Randomized Trial Comparing Antibiotics with Appendectomy for Appendicitis. New England Journal of Medicine. 2020;383:1907–1919. doi:10.1056/NEJMoa2014320. Naar de publicatie