Apandisit

Apandisit, kalın bağırsağın başlangıç bölümüne bağlı, ince ve parmak biçimindeki apendiksin iltihaplanmasıdır. Halk arasında bu organ bazen “apandis” olarak adlandırılır. Apandisit her yaşta görülebilir; çocukluk ve genç erişkinlik döneminde daha sık olmakla birlikte ileri yaşlarda da ortaya çıkabilir.

Apendiksin bağışıklık sistemiyle ilişkili bazı görevleri olduğu bilinmektedir. Bununla birlikte apendiksin ameliyatla alınması, bağışıklık veya sindirim sisteminde bilinen önemli bir eksikliğe neden olmaz.

Apandisit iki ana grupta değerlendirilir:

• Komplikasyonsuz apandisit: Apendikste iltihap vardır ancak delinme, apse veya yaygın karın içi enfeksiyon gelişmemiştir.
• Komplike apandisit: Apendiks delinmiş, çevresinde apse oluşmuş veya iltihap karın boşluğuna yayılmıştır.

Bu ayrım, uygulanacak tedavinin ve antibiyotik süresinin belirlenmesinde önemlidir. Güncel kılavuzlar apandisit şüphesi bulunan hastalarda gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılmasını önermektedir [1,2].

Şiddetlenen karın ağrısı, karında sertleşme, sürekli kusma, belirgin halsizlik, bayılma hissi veya yüksek ateş varsa en yakın acil servise başvurulmalıdır.

Apandisit hangi belirtileri yapar?

Apandisitin en sık görülen belirtisi karın ağrısıdır. Klasik durumda ağrı:

• Önce göbek çevresinde veya karnın orta bölümünde başlar.
• Birkaç saat içinde sağ alt karın bölgesine yerleşir.
• Yürümek, öksürmek, sarsılmak veya ani hareket etmekle artabilir.
• Zaman içinde daha sürekli ve şiddetli hâle gelebilir.

Ağrıya şu belirtiler eşlik edebilir:

• İştahsızlık
• Bulantı ve kusma
• Hafif veya yüksek ateş
• Karında hassasiyet ve şişkinlik
• Kabızlık veya ishal
• Gaz çıkarmakta zorlanma
• Bazı hastalarda idrar yaparken rahatsızlık

Her hastada bütün belirtilerin görülmesi gerekmez. Apendiksin karın içindeki konumu kişiden kişiye değişebildiği için ağrının yeri de farklı olabilir. Özellikle çocuklarda, gebelerde ve ileri yaştaki kişilerde belirtiler daha hafif, belirsiz veya alışılmışın dışında seyredebilir.

Apandisit neden oluşur?

Apandisitin kesin nedeni her hastada belirlenemez. Bazı hastalarda apendiksin iç kısmı:

• Sertleşmiş dışkı parçası (fekalit veya apendikolit),
• Bağışıklık dokusundaki şişme,
• Daha seyrek olarak parazit, yabancı cisim veya tümör nedeniyle tıkanabilir. Tıkanma sonrasında apendiks içinde basınç artabilir, bakteriler çoğalabilir ve iltihap gelişebilir.

Apandisit bulaşıcı değildir. Genellikle yenilen belirli bir gıdadan veya kişinin yaptığı bir hatadan kaynaklanmaz ve kesin olarak önlenmesini sağlayan bilinen bir yöntem yoktur.

Apandisit tanısı tek bir belirtiye veya kan testine dayanılarak konulmaz. Hekim; hastanın yakınmalarını, muayene bulgularını, kan-idrar testlerini ve gerektiğinde görüntüleme sonuçlarını birlikte değerlendirir [1,2].

Muayene ve laboratuvar testleri

Hekiminiz ağrının ne zaman başladığını, yer değiştirip değiştirmediğini ve hangi belirtilerin eşlik ettiğini sorar. Karın muayenesinde hassasiyetin yeri ve karın kaslarında sertleşme olup olmadığı değerlendirilir.

İstenebilecek testler şunlardır:

• Kan sayımı ve CRP: Vücuttaki iltihaplanma hakkında bilgi verir. Ancak değerlerin normal olması apandisiti tek başına kesin olarak dışlamaz.
• İdrar tahlili: İdrar yolu enfeksiyonu veya böbrek taşı gibi benzer ağrı nedenlerini değerlendirmeye yardımcı olur.
• Gebelik testi: Gebelik olasılığı bulunan hastalarda dış gebelik gibi acil durumların ayırt edilmesi ve görüntüleme yönteminin seçilmesi için yapılabilir.

AIR, Alvarado ve Adult Appendicitis Score gibi klinik puanlama sistemleri apandisit olasılığını belirlemeye yardımcı olabilir. Ancak bu puanlar, hekim muayenesinin ve gerekli görüntülemenin yerine geçmez [1].

Hangi görüntüleme yöntemi kullanılır?

• Ultrasonografi: Radyasyon içermediği için özellikle çocuklarda ve gebelerde ilk tercih edilen yöntemdir. Ancak apendiks her hastada ultrasonla net olarak görülemeyebilir.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Erişkinlerde tanının belirsiz olduğu durumlarda oldukça yüksek tanısal doğruluğa sahiptir. Uygun hastalarda düşük doz BT tercih edilebilir.
• Manyetik rezonans (MR): Özellikle gebelerde veya radyasyondan kaçınılması gereken durumlarda kullanılabilir.

Görüntüleme yalnızca apandisit tanısına yardımcı olmaz; apendikolit, delinme, apse ve yaygın iltihap gibi tedavi kararını değiştiren durumları da gösterebilir.

Tedavi; apandisitin komplikasyonsuz veya komplike olmasına, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna ve görüntüleme bulgularına göre planlanır.

Apandisit ameliyatı nasıl yapılır?

Apandisitin kesin ve yerleşik tedavisi apendektomi, yani apendiksin ameliyatla çıkarılmasıdır. Günümüzde uygun hastalarda laparoskopik (kapalı) apendektomi standart cerrahi yaklaşımdır [1,2].

Kapalı ameliyatta karına açılan birkaç küçük kesiden kamera ve ince cerrahi aletlerle girilerek apendiks çıkarılır. Bu yöntem genellikle:

• Daha küçük kesiler,
• Daha az ameliyat sonrası ağrı,
• Daha kısa hastanede kalış,
• Günlük yaşama daha erken dönüş gibi avantajlarla ilişkilidir.

Apendiks delinmişse, karın içinde yaygın iltihap varsa veya kapalı yöntemin güvenli biçimde sürdürülmesi mümkün değilse açık ameliyat tercih edilebilir. Kapalı başlayan ameliyatın güvenlik amacıyla açık ameliyata çevrilmesi bir başarısızlık değildir.

Komplikasyonsuz ve genel durumu dengeli hastalarda ameliyatın tanıdan sonraki ilk 24 saat içinde yapılması genellikle güvenli kabul edilir. Ancak delinme, yaygın karın zarı iltihabı veya genel durum bozukluğu varsa daha acil müdahale gerekir [1].

Ameliyat öncesi ve sonrasında antibiyotik kullanılır mı?

Ameliyat öncesinde enfeksiyon riskini azaltmak amacıyla genellikle tek doz damar yoluyla antibiyotik verilir.

Komplikasyonsuz apandisit ameliyatından sonra çoğu hastada antibiyotiğe devam edilmesi gerekmez. Delinmiş veya komplike apandisitte ise antibiyotik tedavisi uygulanır. Karın içindeki enfeksiyon kaynağı ameliyatla yeterli biçimde kontrol altına alınmışsa güncel kılavuzlar çoğu hastada kısa süreli, yaklaşık 2–3 günlük tedavinin yeterli olabileceğini belirtmektedir. Süre; hastanın ateşine, kan değerlerine, ameliyat bulgularına ve klinik iyileşmesine göre kişiselleştirilir [1].

Apandisit yalnızca antibiyotikle tedavi edilebilir mi?

Görüntülemeyle komplikasyonsuz apandisit olduğu doğrulanan, genel durumu iyi ve uygun seçilmiş bazı erişkin hastalarda ameliyat yerine antibiyotik tedavisi düşünülebilir. Bu yaklaşım her hasta için uygun değildir ve tedavinin avantajları ile tekrar riski hasta ve cerrah tarafından birlikte değerlendirilmelidir [1–4].

Antibiyotik tedavisinin avantajı başlangıçta ameliyat ve anesteziden kaçınma olasılığıdır. Ancak:

• Tedavi sırasında düzelmeme ve ameliyat gerekme olasılığı vardır.
• Apandisit aylar veya yıllar sonra tekrarlayabilir.
• Tekrarlayan hastane başvuruları gerekebilir.
• Çıkarılan apendiksin patolojik inceleme olanağı ortadan kalkar.

Uzun süreli çalışmalarda antibiyotikle tedavi edilen hastaların önemli bir bölümünün daha sonra apendektomiye ihtiyaç duyduğu görülmüştür. APPAC çalışmasının 10 yıllık sonuçlarında bu oran yaklaşık %44 olarak bildirilmiştir [3]. CODA çalışmasında ise antibiyotikle başlayan hastaların yaklaşık yarısına 3–4 yıl içinde apendektomi uygulanmıştır [4].

Apendikolit adı verilen sertleşmiş dışkı parçası varsa antibiyotik tedavisinin başarısız olma ve komplikasyon gelişme olasılığı daha yüksektir. Bu nedenle apendikolit bulunan hastalarda ameliyat daha güçlü biçimde değerlendirilir [1,4].

Yaygın karın zarı iltihabı, delinme, kontrolsüz enfeksiyon, tümör şüphesi veya genel durum bozukluğu bulunan hastalarda yalnızca antibiyotik tedavisi uygun değildir. Antibiyotik tedavisi, hekime başvurmadan evde başlanabilecek bir yöntem değildir.

Apse veya plastron gelişmişse ne yapılır?

Apendiksin çevresinde sınırlı apse veya iltihaplı bir doku kitlesi gelişmesine “apendiküler apse” veya “plastron” denir. Genel durumu dengeli hastalarda seçenekler şunlardır:

• Antibiyotik tedavisi,
• Uygun apselerde görüntüleme eşliğinde drenaj,
• Deneyimli merkezlerde erken laparoskopik ameliyat.

Hangi yöntemin seçileceği apsenin büyüklüğüne, hastanın durumuna ve merkezin deneyimine göre belirlenir.

Antibiyotik veya drenajla iyileşen her hastaya otomatik olarak daha sonra ameliyat yapılması şart değildir. Bununla birlikte tekrarlayan yakınması olanlarda veya tümör şüphesi bulunanlarda planlı apendektomi gerekebilir. Özellikle 35 yaş ve üzerindeki erişkinlerde apendiks çevresinde apse saptanmışsa, altta yatan apendiks veya kalın bağırsak tümörü olasılığı açısından kolonoskopi, karın görüntülemesi ve gecikmiş apendektomi seçeneği değerlendirilmelidir [1].

Apendiks patolojiye gönderilir mi?

Ameliyatla çıkarılan apendiks patoloji laboratuvarında incelenir. Bu inceleme tanıyı doğrular ve nadir olarak görülebilen apendiks tümörü, nöroendokrin tümör veya farklı iltihabi hastalıkların belirlenmesini sağlar.

Komplikasyonsuz laparoskopik apendektomiden sonra hastaların çoğu aynı gün veya ertesi gün ayağa kalkabilir ve genellikle 1–2 gün içinde taburcu olabilir. Hastanede kalış süresi hastanın durumuna ve sağlık kuruluşunun uygulamasına göre değişir.

Apendiks delinmişse, apse veya yaygın enfeksiyon gelişmişse hastanede daha uzun süre kalmak ve antibiyotik tedavisi almak gerekebilir.

Taburculuk sonrasında:

• Hafif yürüyüşlere erken dönemde başlanabilir.
• Kesi yerlerinde birkaç gün ağrı ve hassasiyet olması beklenebilir.
• Beslenme, bulantı olmadığı sürece kademeli olarak normale dönebilir.
• Masa başı işe dönüş çoğu hastada yaklaşık 1–2 hafta içinde mümkün olabilir.
• Ağır kaldırma ve zorlayıcı egzersizlere dönüş zamanı ameliyatın yöntemine ve iyileşmeye göre hekim tarafından belirlenmelidir.

Aşağıdaki belirtilerden biri gelişirse sağlık ekibiyle iletişime geçilmelidir:

• Yükselen veya devam eden ateş
• Giderek artan karın ağrısı
• Sürekli kusma veya beslenememe
• Karında belirgin şişlik
• Gaz veya dışkı çıkaramama
• Kesi yerinde kızarıklık, şişlik, kötü kokulu akıntı veya kanama

1. Podda M, et al. Diagnosis and Treatment of Acute Appendicitis: 2025 Edition of the World Society of Emergency Surgery Jerusalem Guidelines. JAMA Surgery. 2026;161(3):283–295. doi:10.1001/jamasurg.2025.6218. Yayına erişim
2. Kumar SS, et al. SAGES Guideline for the Diagnosis and Treatment of Appendicitis. Surgical Endoscopy. 2024;38:2974–2994. doi:10.1007/s00464-024-10813-y. Kılavuza erişim
3. Salminen P, et al. Ten-Year Follow-Up of Antibiotic Therapy Versus Appendectomy for Uncomplicated Acute Appendicitis: The APPAC Randomized Clinical Trial. 2026. PubMed kaydı
4. CODA Collaborative. A Randomized Trial Comparing Antibiotics with Appendectomy for Appendicitis. New England Journal of Medicine. 2020;383:1907–1919. doi:10.1056/NEJMoa2014320. Yayına erişim