Gastrik Bypass

Gastrik bypass (mide baypası), obezite cerrahisinde en uzun süredir uygulanan yöntemlerden biridir. En yaygın şekli “Roux-en-Y gastrik bypass” olarak adlandırılır. Ameliyatta midenin üst kısmından küçük bir mide poşu (yaklaşık bir yumurta büyüklüğünde yeni bir mide bölümü) oluşturulur ve bu poş, ince bağırsağın ilerideki bir bölümüne bağlanır.

Böylece ameliyat iki yolla etki eder: küçük mide poşu sayesinde daha az yemekle doygunluk hissedilir, ince bağırsağın bir bölümü devre dışı kaldığı için de alınan besinlerin bir kısmının emilimi azalır. Ayrıca ameliyat sonrasında iştah ve kan şekeri düzenlenmesiyle ilgili bazı bağırsak hormonlarında değişiklikler görülür.

Tüp mide (sleeve gastrektomi) ameliyatından temel farkı şudur: tüp midede yalnızca midenin bir bölümü çıkarılarak hacmi küçültülür; gastrik bypassta ise mide çıkarılmaz, küçük bir poş oluşturulur ve bağırsak yolu yeniden düzenlenir. Hangi yöntemin uygun olduğu; kişinin sağlık durumu, eşlik eden hastalıkları ve cerrahi değerlendirme sonucuna göre birlikte kararlaştırılır.

Gastrik bypass, tek başına diyet, egzersiz ve ilaç tedavisiyle yeterli sonuç alınamayan obezite hastalarında değerlendirilen bir seçenektir. Genel kabul gören ölçütler şunlardır:

• Vücut kitle indeksi (VKİ) 40 ve üzerinde olan kişiler,
• VKİ 35 ve üzerinde olup tip 2 diyabet (şeker hastalığı), hipertansiyon (yüksek tansiyon), uyku apnesi gibi obeziteye bağlı ek hastalığı bulunan kişiler.

Özellikle tip 2 diyabeti veya belirgin reflü şikâyeti olan hastalarda gastrik bypass ön planda değerlendirilebilir. Ameliyat kararı tek bir muayeneyle verilmez; endokrinoloji, psikiyatri/psikoloji, beslenme ve anestezi değerlendirmelerini içeren çok yönlü bir hazırlık sürecinin sonunda birlikte alınır. Sizin için uygun yöntemi hekiminizle görüşerek belirlemeniz önemlidir.

Ameliyat genel anestezi altında ve günümüzde çoğunlukla laparoskopik (kapalı, küçük kesilerle) yöntemle yapılır. Karın bölgesine açılan birkaç küçük delikten kamera ve cerrahi aletler ilerletilir.

• Midenin üst kısmından küçük bir mide poşu oluşturulur.
• İnce bağırsak belirli bir noktadan ayrılır ve alt ucu bu yeni poşa bağlanır.
• Böylece besinler; midenin büyük bölümüne ve onikiparmak bağırsağına (duodenum) uğramadan ince bağırsağa geçer.

Ameliyat genellikle birkaç saat sürer. Kapalı yöntem sayesinde kesiler küçük olduğundan ağrı çoğunlukla daha az olur ve günlük yaşama dönüş görece hızlanır. Nadiren, teknik gereklilik hâlinde açık ameliyata geçilmesi gerekebilir.

Her ameliyatta olduğu gibi gastrik bypassta da bazı riskler bulunur. Bunların bir kısmı erken dönemde, bir kısmı ise aylar veya yıllar sonra ortaya çıkabilir:

• Kanama, yara yeri enfeksiyonu ve anesteziye bağlı sorunlar,
• Dikiş hatlarında kaçak (bağlantı bölgelerinden sızıntı),
• Bacak toplardamarlarında pıhtı oluşumu ve pıhtının akciğere gitmesi (emboli),
• Dumping sendromu: özellikle şekerli gıdalardan sonra çarpıntı, terleme, halsizlik ve ishal gibi yakınmalar,
• Bağlantı bölgesinde ülser veya darlık,
• İç fıtıklaşma (bağırsakların karın içinde sıkışması) ve buna bağlı karın ağrısı,
• Uzun dönemde vitamin ve mineral eksiklikleri (demir, B12, D vitamini, kalsiyum, folik asit).

Emilimin azalması bu ameliyatın etki mekanizmasının bir parçası olduğundan, vitamin-mineral eksikliği riski tüp mideye göre genellikle daha belirgindir. Bu nedenle düzenli kan tahlilleri ve önerilen takviyelerin aksatılmadan kullanılması, ameliyatın ayrılmaz bir parçası olarak görülmelidir. Şiddetli karın ağrısı, ateş, kusma veya nefes darlığı gibi belirtilerde vakit kaybetmeden hekiminize başvurmanız gerekir.

Hastanede kalış süresi genellikle birkaç gündür; bu süre kişinin genel durumuna göre değişebilir. Ameliyat sonrası erken dönemde yürümeye başlamak, pıhtı riskini azaltmak açısından önemlidir.

Beslenme, diyetisyen eşliğinde aşamalı olarak ilerletilir:

• İlk günlerde berrak sıvılar,
• Ardından koyu sıvılar ve püre kıvamında gıdalar,
• Birkaç hafta içinde yumuşak gıdalar ve kademeli olarak normal beslenmeye geçiş.

Küçük porsiyonlarla, yavaş yemek ve iyi çiğnemek; sıvıları öğünlerden ayrı zamanlarda almak bu dönemin temel kurallarındandır. Masa başı işlerde çalışanlar genellikle birkaç hafta içinde işe dönebilir; ağır kaldırma gerektiren işlerde bu süre uzayabilir.

Takip ömür boyu sürer. İlk yıl daha sık, sonrasında düzenli aralıklarla kontrol muayeneleri ve kan tahlilleri yapılır. Vitamin-mineral düzeylerinin izlenmesi ve hekiminizin önerdiği takviyelerin sürekli kullanılması; kansızlık, kemik erimesi ve sinir sistemiyle ilgili sorunların önlenmesi açısından büyük önem taşır.