Mide Kanseri

Mide kanseri, mideyi döşeyen hücrelerin kontrolsüz biçimde çoğalmasıyla ortaya çıkan bir hastalıktır. En sık görülen tür, midenin iç yüzeyindeki salgı hücrelerinden gelişen “adenokarsinom”dur.

Mide lenfoması, gastrointestinal stromal tümör (GIST) ve nöroendokrin tümör gibi daha seyrek görülen mide tümörleri de vardır. Ancak bu tümörlerin özellikleri ve tedavileri adenokarsinomdan farklıdır. Bu sayfadaki bilgiler ağırlıklı olarak mide adenokarsinomunu anlatmaktadır.

Mide kanseri erken dönemde az belirti verebilir veya hiç belirti vermeyebilir. Hazımsızlık, şişkinlik ve mide ağrısı gibi yakınmalar çoğunlukla iyi huylu hastalıklardan kaynaklansa da uzun sürmesi veya uyarıcı belirtilerle birlikte görülmesi durumunda değerlendirme gerekir.

Erken evrede ve yalnızca midenin yüzeysel tabakalarında bulunan bazı tümörler endoskopik yöntemle çıkarılabilir. Daha ileri ancak başka organlara yayılmamış hastalıkta cerrahi, kemoterapi ve günümüzde seçilmiş hastalarda immünoterapi birlikte kullanılabilir. Vücudun başka bölgelerine yayılmış hastalıkta ise tedavi, tümörün moleküler özelliklerine göre kişiselleştirilir [1–4].

Mide kanseri hangi belirtilere yol açabilir?

Erken dönemde ortaya çıkan yakınmalar gastrit, reflü veya ülser gibi daha sık görülen hastalıklarla karışabilir.

Aşağıdaki belirtiler tek başına mide kanseri anlamına gelmez; ancak devam ediyorsa veya giderek artıyorsa hekim değerlendirmesi gerekir:

• Uzun süren hazımsızlık veya mide yanması
• Karnın üst bölümünde ağrı veya rahatsızlık
• Az miktarda yemekle erken doyma
• Yemeklerden sonra belirgin şişkinlik
• İştah azalması
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Bulantı veya tekrarlayan kusma
• Yutma güçlüğü
• Halsizlik ve çabuk yorulma
• Kansızlık
• Dışkının katran gibi siyahlaşması
• Kusmukta kan görülmesi

Özellikle açıklanamayan kilo kaybı, yutma güçlüğü, kansızlık, tekrarlayan kusma veya sindirim sistemi kanaması gibi bulgular varsa endoskopik değerlendirme geciktirilmemelidir.

Mide kanseri neden oluşur?

Mide kanserinin tek bir nedeni yoktur. Genetik özellikler, çevresel etkenler, beslenme alışkanlıkları ve mide mukozasında yıllar içinde gelişen değişiklikler birlikte rol oynayabilir.

Başlıca risk etkenleri şunlardır:

• Helicobacter pylori enfeksiyonu
• Sigara kullanımı
• Aşırı tuzlu ve salamura gıdaların sık tüketilmesi
• Taze sebze ve meyveden yetersiz beslenme
• İleri yaş
• Birinci derece yakınlarda mide kanseri bulunması
• Kronik atrofik gastrit ve intestinal metaplazi
• Pernisiyöz anemi
• Epstein-Barr virüsüyle ilişkili bazı tümörler
• Daha önce geçirilmiş bazı mide ameliyatları
• Bazı kalıtsal kanser sendromları

Risk etkenlerinden birine sahip olmak kişinin mutlaka mide kanseri olacağı anlamına gelmez. Hiçbir belirgin risk etkeni bulunmayan kişilerde de mide kanseri gelişebilir.

Helicobacter pylori neden önemlidir?

Helicobacter pylori, mide mukozasında uzun süreli iltihaba neden olabilen bir bakteridir. Dünya Sağlık Örgütü tarafından mide kanseri açısından önemli bir kanserojen olarak kabul edilmektedir.

Enfeksiyonun uygun antibiyotiklerle ortadan kaldırılması, özellikle kanser gelişmeden önce uygulandığında mide kanseri riskini azaltabilir. Ancak daha önce ileri derecede mide mukozası değişikliği gelişmiş kişilerde yalnızca bakterinin tedavi edilmesi yeterli olmayabilir ve endoskopik takip gerekebilir.

Helicobacter pylori tedavisi alan kişilerde, bakterinin gerçekten temizlendiğinin uygun bir testle doğrulanması önemlidir.

Mide kanseri kalıtsal olabilir mi?

Mide kanserlerinin büyük bölümü kalıtsal değildir. Bununla birlikte bazı ailelerde genetik yatkınlık bulunabilir.

Özellikle:

• Ailede birden fazla kişide mide kanseri bulunması
• Mide kanserinin genç yaşta ortaya çıkması
• Ailede yaygın tip mide kanseri öyküsü olması
• Mide kanseriyle birlikte meme, kalın bağırsak veya başka bazı kanserlerin sık görülmesi

durumlarında genetik danışmanlık düşünülebilir.

Kalıtsal yaygın mide kanseri sendromunda CDH1 ve daha seyrek olarak CTNNA1 genleri önem taşır. Genetik test kararı yalnızca hastanın değil, aile bireylerinin takibini de etkileyebileceği için genetik danışmanlık eşliğinde verilmelidir.

Endoskopi ve biyopsi

Mide kanseri tanısında temel yöntem üst gastrointestinal sistem endoskopisidir. Gastroskopi olarak da adlandırılan bu işlemde ağızdan ilerletilen ince ve kameralı bir cihazla yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının başlangıç bölümü incelenir.

Şüpheli alanlardan birden fazla küçük doku örneği, yani biyopsi alınır. Kesin tanı patoloji incelemesiyle konur.

Patoloji raporunda:

• Tümörün tipi
• Hücrelerin farklılaşma derecesi
• Bazı özel mikroskobik özellikler
• Gerektiğinde tedaviyi yönlendiren biyolojik belirteçler

değerlendirilebilir.

Endoskopide şüpheli bir alan görülmesine rağmen ilk biyopsi sonucu kanser göstermiyorsa, klinik şüphe devam ettiği takdirde endoskopinin ve biyopsilerin tekrarlanması gerekebilir.

Evreleme neden önemlidir?

Evreleme, hastalığın:

• Mide duvarında ne kadar ilerlediğini
• Çevredeki lenf düğümlerine ulaşıp ulaşmadığını
• Karaciğer, akciğer, karın zarı veya başka organlara yayılıp yayılmadığını

belirleme sürecidir.

Tedavinin endoskopi, doğrudan ameliyat, ameliyat öncesi ilaç tedavisi veya sistemik tedavi seçeneklerinden hangisiyle başlayacağı evreye göre belirlenir.

Hangi görüntüleme yöntemleri kullanılır?

Tanı doğrulandıktan sonra çoğunlukla göğüs ve karın bilgisayarlı tomografisi çekilir.

Seçilmiş hastalarda şu incelemeler de kullanılabilir:

• Endoskopik ultrasonografi: Özellikle erken evre düşünülen tümörlerde, tümörün mide duvarındaki derinliğini ve yakın lenf düğümlerini değerlendirebilir.
• PET-BT: Başka organlara yayılım şüphesini değerlendirmek için bazı hastalarda yararlı olabilir.
• MR: Özellikle karaciğerde kuşkulu bir alan varsa veya bazı özel durumlarda istenebilir.

PET-BT her mide kanseri türünde aynı duyarlılığa sahip değildir. Özellikle yaygın tip, müsin içeren veya düşük metabolik aktivite gösteren bazı tümörler PET-BT’de belirgin görünmeyebilir. Bu nedenle PET-BT’nin normal olması hastalığın bulunmadığını tek başına kanıtlamaz.

Tanısal laparoskopi nedir?

Mide kanseri karın zarına çok küçük odaklar hâlinde yayılabilir ve bu odaklar bilgisayarlı tomografide görülmeyebilir.

Ameliyatla çıkarılabilir görünen ancak karın zarına yayılma riski bulunan hastalarda, büyük ameliyattan veya ameliyat öncesi tedaviden önce tanısal laparoskopi yapılabilir. Bu işlemde karına küçük kesilerden kamera ile girilerek karın içi doğrudan değerlendirilir.

İşlem sırasında karın içine sıvı verilerek örnek alınabilir. “Periton yıkama sitolojisi” adı verilen bu incelemeyle gözle görülmeyen kanser hücreleri araştırılır. Sonuç, tedavi planını değiştirebilir [1,2].

Moleküler ve biyolojik testler neden yapılır?

İleri veya başka organlara yayılmış mide adenokarsinomunda, tümör dokusunda tedavi seçimini etkileyebilecek özellikler araştırılır.

Başlıca testler şunlardır:

• HER2: HER2 pozitif tümörlerde HER2’yi hedefleyen ilaçlar kullanılabilir.
• PD-L1: İmmünoterapiden yararlanma olasılığını değerlendirmeye yardımcı olur.
• MSI veya MMR: DNA onarım bozukluğunu gösterir. MSI-yüksek veya MMR eksikliği bulunan tümörler immünoterapiye daha duyarlı olabilir.
• CLDN18.2: Uygun hastalarda bu proteini hedefleyen ilaçların kullanılmasına yardımcı olabilir.
• Geniş moleküler inceleme: Seçilmiş hastalarda nadir ancak tedavi edilebilir genetik değişiklikleri araştırmak için yapılabilir.

Bu testlerin hepsi her hastada aynı aşamada gerekli değildir. Testlerin kapsamı hastalığın evresine, mevcut doku miktarına ve planlanan tedaviye göre belirlenir [3,4].

Kanda ölçülen CEA veya CA 19-9 gibi tümör belirteçleri tek başına mide kanseri tanısı koydurmaz. Bazı hastalarda başlangıçta yüksekse tedaviye yanıtın ve hastalığın seyrinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Mide kanserinin tedavisi çok disiplinli bir konsey tarafından planlanmalıdır. Bu ekipte genel cerrah, gastroenteroloji cerrahı, tıbbi onkolog, radyasyon onkoloğu, gastroenterolog, radyolog, patolog ve gerektiğinde beslenme uzmanı yer alabilir.

Tedavi planında şu özellikler birlikte değerlendirilir:

• Hastalığın evresi
• Tümörün midedeki yeri
• Patolojik ve moleküler özellikler
• Hastanın yaşı ve genel sağlık durumu
• Beslenme durumu
• Eşlik eden hastalıklar
• Hastanın tercihleri

Çok erken evre mide kanseri endoskopiyle tedavi edilebilir mi?

Midenin yalnızca yüzeysel tabakalarında bulunan, lenf düğümüne yayılma riski çok düşük olan bazı erken evre tümörler endoskopik submukozal diseksiyon adı verilen yöntemle çıkarılabilir.

Bu işlemde karında kesi yapılmaz. Tümör, endoskop aracılığıyla çevresindeki güvenli doku sınırıyla birlikte tek parça hâlinde çıkarılır.

Çıkarılan dokunun patoloji incelemesinde:

• Tümörün derinliği
• Cerrahi sınırlar
• Damar veya lenf kanalı tutulumu
• Hücresel özellikler

değerlendirilir. Sonuç uygun değilse lenf düğümlerini de içeren cerrahi tedavi gerekebilir.

Endoskopik tedavi her erken mide kanserine uygulanamaz. Deneyimli endoskopi ve patoloji ekiplerinin bulunduğu merkezlerde yapılmalıdır [2,4].

Mide kanseri ameliyatı nasıl yapılır?

Ameliyatın amacı tümörü, yeterli güvenli sınırlarla ve hastalığın yayılabileceği bölgesel lenf düğümleriyle birlikte çıkarmaktır.

Tümörün yerine göre:

• Subtotal veya distal gastrektomi: Midenin alt bölümünün çıkarılması
• Total gastrektomi: Midenin tamamının çıkarılması
• Proksimal gastrektomi: Seçilmiş erken evre tümörlerde midenin üst bölümünün çıkarılması

uygulanabilir.

Her mide kanserinde midenin tamamının alınması gerekmez. Tümör güvenli sınırlarla çıkarılabiliyorsa midenin bir bölümünün korunması beslenme ve yaşam kalitesi açısından yararlı olabilir.

Lenf düğümleri neden çıkarılır?

Mide kanseri lenf yollarıyla yayılabilir. Ameliyat sırasında mide çevresindeki uygun lenf düğümlerinin sistemli biçimde çıkarılmasına lenf nodu diseksiyonu adı verilir.

Ameliyata uygun, lokalize mide kanserinde deneyimli merkezlerde D2 lenf nodu diseksiyonu güncel standart yaklaşımdır. Bu işlem doğru evreleme yapılmasını sağlar ve hastalığın bölgesel kontrolüne katkıda bulunur [1,2].

Dalak veya pankreas gibi komşu organlar tümör doğrudan bu organlara ilerlemişse tümör bütünlüğü korunarak çıkarılabilir.

Kapalı mide kanseri ameliyatı yapılabilir mi?

Uygun hastalarda gastrektomi, laparoskopik veya robotik yöntemle gerçekleştirilebilir. Özellikle deneyimli merkezlerde minimal invaziv cerrahi:

• Daha küçük kesiler
• Daha az ameliyat sonrası ağrı
• Daha erken hareket ve beslenme
• Daha kısa hastanede kalış
• Daha az yara yeri komplikasyonları

gibi avantajlar sağlayabilir.

Ancak en önemli hedef ameliyatın kapalı veya açık yapılması değil; tümörün güvenli sınırlarla çıkarılması ve yeterli lenf nodu diseksiyonunun gerçekleştirilmesidir. İleri tümörlerde, komşu organ tutulumu bulunan hastalarda veya teknik güvenliğin sağlanamadığı durumlarda açık ameliyat tercih edilebilir.

Ameliyattan önce neden kemoterapi verilir?

Lokal olarak ilerlemiş ancak ameliyatla çıkarılabilir mide kanserinde, birçok hastaya kemoterapinin bir bölümü ameliyattan önce, kalan bölümü ise ameliyattan sonra verilir. Buna “perioperatif tedavi” adı verilir.

Amaç:

• Tümörü küçültmek
• Görüntülemelerde saptanamayan kanser hücrelerini erken dönemde tedavi etmek
• Tümörün tamamen çıkarılma ihtimalini artırmak
• Hastalığın tekrarlama riskini azaltmaktır

Genel sağlık durumu uygun hastalarda FLOT adı verilen kemoterapi şeması, perioperatif tedavide önemli standart seçeneklerden biridir. Bu yaklaşımın sağ kalım yararı FLOT4 araştırmasıyla gösterilmiştir [5].

Her hasta FLOT tedavisini kaldırabilecek durumda olmayabilir. Yaş, kalp ve böbrek fonksiyonları, beslenme durumu ve günlük yaşam kapasitesi dikkate alınarak daha hafif tedavi şemaları seçilebilir.

Ameliyat öncesi tedaviye immünoterapi eklenebilir mi?

MATTERHORN adlı faz III çalışmada, ameliyat edilebilir mide ve mide-yemek borusu bileşke kanserlerinde FLOT kemoterapisine durvalumab adlı immünoterapinin eklenmesi hastalıksız yaşam süresini uzatmıştır [6].

Bu sonuçlara dayanarak durvalumab ile FLOT’un birlikte kullanıldığı perioperatif tedavi bazı ülkelerde onaylanmıştır. Ancak uygulanabilirlik:

• Hastalığın evresine
• Hastanın genel durumuna
• İlacın ülkedeki ruhsat ve geri ödeme koşullarına
• Onkoloji konseyinin kararına

göre değişebilir.

Bu nedenle her ameliyat edilebilir mide kanseri hastasının mutlaka immünoterapi alması gerektiği söylenemez. Tedavi seçimi güncel kılavuzlar ve ülke koşulları dikkate alınarak kişiye özel yapılmalıdır.

Önce ameliyat edilen hastalarda ek tedavi gerekir mi?

Bazı hastalarda mide kanseri ameliyatla çıkarıldıktan sonra patoloji sonucuna göre kemoterapi önerilebilir. Özellikle yeterli D2 lenf nodu diseksiyonu yapılan ve ameliyattan önce kemoterapi almayan evre II–III hastalarda ameliyat sonrası kemoterapi gündeme gelebilir.

Cerrahi sınırda tümör bulunması, yetersiz lenf nodu diseksiyonu veya bazı yüksek riskli hastalıklarda kemoterapiyle birlikte radyoterapi seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir. Radyoterapi her mide kanseri hastasında rutin olarak kullanılmaz [1,2].

İleri evre mide kanseri nasıl tedavi edilir?

Hastalık başka organlara veya karın zarına yayılmışsa tedavinin temelini sistemik ilaçlar oluşturur.

Tedavi tümörün biyolojik özelliklerine göre kişiselleştirilebilir:

• HER2 pozitif tümörlerde: Kemoterapiye HER2’yi hedefleyen ilaçlar eklenebilir.
• PD-L1 pozitif veya uygun özellikteki tümörlerde: Kemoterapiyle birlikte immünoterapi kullanılabilir.
• MSI-yüksek veya MMR eksikliği bulunan tümörlerde: İmmünoterapiden belirgin yarar sağlanabilir.
• HER2 negatif ve CLDN18.2 pozitif tümörlerde: CLDN18.2’yi hedefleyen zolbetuximab, uygun hastalarda kemoterapiyle birlikte kullanılabilir.
• Tedavi sonrasında ilerleyen hastalıkta: Önceki tedavilere ve tümörün özelliklerine göre farklı kemoterapi, hedefe yönelik tedavi veya immünoterapi seçenekleri değerlendirilebilir [3,4].

Bu tedaviler her ülkede aynı anda onaylanmış veya geri ödeme kapsamında olmayabilir. En uygun seçenek tıbbi onkoloji değerlendirmesiyle belirlenmelidir.

İleri evrede ameliyat yapılır mı?

Başka organlara yayılmış mide kanserinde midenin rutin olarak çıkarılması çoğu hastada sağkalım yararı sağlamaz. Bu nedenle ameliyat standart ilk tedavi değildir.

Ancak:

• Kontrol edilemeyen kanama
• Mide çıkışında tıkanma
• Mide delinmesi
• Beslenmeyi engelleyen durumlar

varsa ameliyat veya endoskopik girişim gerekebilir.

Sınırlı metastazı bulunan ve tedaviye çok iyi yanıt veren bazı hastalarda cerrahi, çok deneyimli merkezlerde ve multidisipliner kurul kararıyla değerlendirilebilir. Bu yaklaşım standart değildir ve her hastaya uygulanamaz.

Ameliyattan sonra hastanede ne kadar kalınır?

Hastanede kalış süresi ameliyatın kapsamına, açık veya kapalı yapılmasına, hastanın genel durumuna ve iyileşme sürecine göre değişir. Sorunsuz bir ameliyat sonrasında çoğu hastada yaklaşık 3–10 günlük hastane yatışı gerekebilir.

Güncel hızlandırılmış iyileşme programları kapsamında:

• Etkili ağrı kontrolü
• Erken ayağa kalkma ve yürüme
• Solunum egzersizleri
• Uygun hastalarda erken beslenme
• Damar ve akciğer pıhtılarını önleyici uygulamalar

birlikte planlanır.

Ameliyattan sonra beslenme nasıl değişir?

Midenin bir kısmı veya tamamı çıkarıldığında tek seferde yenebilen yemek miktarı azalır. Bu nedenle:

• Küçük porsiyonlarla beslenmek
• Günde 5–6 küçük öğün tüketmek
• Yiyecekleri yavaş yemek ve iyi çiğnemek
• Öğün sırasında çok fazla sıvı tüketmemek
• Protein yönünden yeterli beslenmek
• Şeker içeriği yüksek yiyecekleri sınırlamak

yararlı olabilir.

Her hastanın beslenme gereksinimi farklıdır. Ameliyat öncesinden başlayarak diyetisyen desteği alınması, kilo ve kas kaybının azaltılmasına yardımcı olur.

Dumping sendromu nedir?

Midenin bir kısmı veya tamamı çıkarıldıktan sonra yiyeceklerin ince bağırsağa normalden hızlı geçmesi dumping sendromuna yol açabilir.

Yemekten kısa süre sonra:

• Çarpıntı
• Terleme
• Karın ağrısı
• Şişkinlik
• Bulantı
• İshal
• Halsizlik veya baş dönmesi

görülebilir.

Bazı hastalarda yemekten 1–3 saat sonra kan şekerinin düşmesine bağlı titreme, terleme ve halsizlik gelişebilir.

Küçük ve sık öğünler, basit şekerlerin azaltılması ve sıvıların öğünlerden ayrı tüketilmesi yakınmaları azaltabilir. Devam eden şikâyetlerde diyetisyen ve hekim desteği alınmalıdır.

Vitamin ve mineral desteği gerekir mi?

Total gastrektomi sonrasında B12 vitamininin besinlerden emilimi bozulduğu için B12 desteği gerekir.

Subtotal gastrektomi sonrasında da bazı hastalarda B12 eksikliği gelişebilir. Ayrıca:

• Demir
• Folik asit
• D vitamini
• Kalsiyum
• Protein eksiklikleri görülebilir.

Bu nedenle kilo, kas gücü, kan sayımı ve vitamin-mineral düzeyleri düzenli olarak izlenmelidir. Takviyeler kan sonuçlarına ve uygulanan ameliyata göre kişiye özel düzenlenir.

Tedaviden sonra takip nasıl yapılır?

Takibin amacı:

• Hastalığın tekrarlamasını değerlendirmek
• Tedavinin yan etkilerini yönetmek
• Kilo ve beslenme durumunu izlemek
• Vitamin ve mineral eksikliklerini saptamak
• Hastanın günlük yaşam ve psikolojik durumunu desteklemektir

Takip programında muayene, kan testleri ve hastalığın evresine göre bilgisayarlı tomografi yer alabilir. Endoskopi, midenin bir bölümü korunan veya özel bir klinik gerekçesi bulunan hastalarda yapılabilir.

Takibin sıklığı hastalığın evresine, uygulanan tedaviye ve hastanın yakınmalarına göre belirlenir. Her hastaya aynı takip programı uygulanmaz.

Yeni gelişen kilo kaybı, sürekli karın ağrısı, yutma güçlüğü, tekrarlayan kusma, siyah dışkılama veya beslenememe varsa planlanan kontrol tarihi beklenmeden sağlık ekibiyle iletişime geçilmelidir.

1. Lordick F, Carneiro F, Cascinu S, ve ark. Gastric Cancer: ESMO Clinical Practice Guideline for Diagnosis, Treatment and Follow-up. Annals of Oncology. 2022;33(10):1005–1020. Güncellemeler: ESMO Living Guideline. https://www.esmo.org/guidelines/living-guidelines/esmo-living-guideline-gastric-cancer
2. Shitara K, Ajani JA, Moehler M, ve ark. Pan-Asian Adapted ESMO Clinical Practice Guidelines for the Diagnosis, Treatment and Follow-up of Patients with Gastric Cancer. ESMO Open. 2024;9(2):102226. https://www.esmoopen.com/article/S2059-7029(23)01467-9/fulltext
3. Ajani JA, D’Amico TA, Bentrem DJ, ve ark. Gastric Cancer, Version 2.2025, NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology. JNCCN. 2025;23(5):169–191. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40341199/
4. Development Working Group for the Korean Practice Guideline for Gastric Cancer 2024 Task Force Team. Korean Practice Guidelines for Gastric Cancer 2024: An Evidence-Based, Multidisciplinary Approach. Journal of Gastric Cancer. 2025;25(1):5–114. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11739648/
5. Al-Batran SE, Homann N, Pauligk C, ve ark. Perioperative Chemotherapy with FLOT versus ECF/ECX for Locally Advanced, Resectable Gastric or Gastro-oesophageal Junction Adenocarcinoma: FLOT4. The Lancet. 2019;393:1948–1957. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30982686/
6. Janjigian YY, Al-Batran SE, Wainberg ZA, ve ark. Perioperative Durvalumab in Gastric and Gastroesophageal Junction Cancer: MATTERHORN. New England Journal of Medicine. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40454643/